en de opfrissing en de herhalingen
Het nieuwe schooljaar is begonnen. Een nieuw jaar, met nieuwe kansen en mogelijkheden om nieuwe dingen te leren en te ontdekken. Maar ik merk dat dit begin voor heel wat (hoog)begaafde kinderen toch anders aanvoelt…
Want in plaats van nieuwe dingen leren, hoor ik de laatste week meer dan eens in mijn praktijk: “Ik heb nog niks nieuw geleerd. Het is alleen maar herhaling.” Ze voelen dat het schooljaar aan een traag tempo opstart en dat die eerste weken / maand vooral de focus ligt op opfrissen van wat vorig jaar werd geleerd, oftewel herhaling en – voor hun gevoel – nog meer herhaling. Natuurlijk moeten jullie de tijd krijgen om jullie kinderen te leren kennen, moeten nieuw samengestelde klasgroepen de tijd krijgen om zich te vormen. Maar als iedereen netjes aan hetzelfde – voor hun gevoel trage – tempo moeten luisteren en werken, dan kan dat voor deze kinderen heel zwaar aanvoelen. En zoals een meid hier in de praktijk dat zo mooi verwoordde: “Ik snap dat kinderen voor wie het moeilijker is, dat helemaal niet erg vinden…maar ik vind dat zó lastig”.
Waarom is dit zo lastig?
(Hoog)begaafde kinderen hebben een snel leertempo en nemen nieuwe leerstof vaak in één of enkele keren op. Wanneer het er op school anders aan toe gaat — klassikale instructie, veel oefeningen, opfrissingen, herhalingen — botsen zij. Hun brein krijgt dan te weinig cognitieve voeding.
Wat zijn de gevolgen?
Als dit aanhoudt, dan ga je dit — vroeg of laat — merken. Denk aan:
- Verveling: een kind klaagt – thuis of op school – dat het in de klas altijd hetzelfde is. Het gaat té traag; het is herhaling. Of een kind probeert alles uit de kast te halen om die verveling tegen te gaan, denk aan de clown uithangen, anderen lastigvallen…
- Frustratie: een kind is boos, gefrustreerd, lastig… omdat ie op z’n honger zit. Vaak merken ouders dit thuis als eerste op, wanneer hun kind na een schooldag nog héél véél dingen wil doen, alle honger nog wil stillen maar dat lukt niet meer. Soms lukt zelfs niks meer en is het uitbarstingen alom, thuis en/of in de klas.
- Demotivatie: een kind verliest z’n zin in leren en zegt al snel “het is saai” of “ik heb geen zin”. ’s Morgens naar school vertrekken kan lastig worden, ’s avonds huiswerk maken kan er teveel aan zijn…
- Onderpresteren: een kind levert enkel nog minimale inspanning als ie het gevoel heeft dat er toch weinig tot geen uitdaging is. Denk aan extra traag werken, nonchalant werken, juiste oplossingen bij de verkeerde vragen noteren (dan moet jij als leerkracht zelf maar gaan puzzelen )…
- Gedragsveranderingen: een kind kan zich beginnen terugtrekken in de klas, prikkelbaarder worden of zelfs storend gedrag beginnen vertonen in de klas.
Te traag leren, te veel opfrissing, te veel herhaling zorgen niet alleen voor verveling, maar ook voor stress. En weet: een kind dat zich verveelt, wordt een vervelend kind (thuis en/of op school). Het is dan ook belangrijk om te kijken naar wat er geschrapt kan worden van de opfrissing en herhalingen én te zoeken naar haalbare uitdagingen, zodat ook deze kinderen nieuwe dingen kunnen leren.
Wat kun jij doen als leerkracht?
Het hoeft niet altijd veel extra werk te zijn om een (hoog)begaafd kind voldoende uitdaging te bieden. Enkele principes die écht helpen:
1️⃣ Schrap in herhalingsoefeningen ✂️
Durf oefeningen of opdrachten die puur herhaling zijn weg te laten. Vind je dat lastig? Begin klein: schrap één makkelijke oefening. Of geef kinderen de autonomie om alvast te starten terwijl jij nog bezig bent met de instructie. Evalueer daarna samen hoe het ging.
2️⃣ Observeer en speel in op interesses 👀
Kijk wat je kleuter of leerling blij maakt en koppel er iets uitdagends aan. Denk aan: een foto nabouwen in de constructiehoek of een eigen verhaal schrijven met de nieuwe spellingsregel indachtig.
3️⃣ Ga in gesprek 💬
(H)erken dat het soms lastig of vervelend is voor dit kind. Zoek samen naar ideeën die haalbaar én interessant zijn. Wees ook eerlijk: continu uitdaging zonder herhaling is een illusie, maar vertel duidelijk wat wél mogelijk is.
4️⃣ Betrek ouders 👨👩👧
Ouders hebben vaak een goed zicht op de noden en interesses van hun kind. Samenwerking met hen kan waardevolle inzichten opleveren over hoe je het kind in de klas verder kan ondersteunen en waar ouders mee in kunnen begeleiden. Wees open in de communicatie en durf samen te zoeken naar oplossingen die voor zowel het kind als voor jou als leerkracht haalbaar zijn.
5️⃣ Denk ook aan buitenschoolse uitdagingen 🌍
Niet alles hoeft (en kan) in de klas en op school opgelost worden. Veel (hoog)begaafde kinderen kunnen hun ei kwijt én leren nieuwe dingen in een variëteit aan hobby’s: sport, muziek, STEM, kunstacademie… Het is een én-én-verhaal: uitdaging op school, gecombineerd met uitdagingen thuis én buitenschools.
Kortom, kijk naar je kinderen in de klas. Zoek samen naar manieren om de herhalingen te beperken en mogelijkheden om nieuwe dingen te leren, voor wie hier nood aan heeft. Zo help je niet alleen deze (hoog)begaafde kinderen, maar bij uitbreiding ook jezelf en de hele klas. En nee, het is niet altijd makkelijk, maar kleine aanpassingen kunnen zorgen voor een groot verschil voor deze kinderen.
Wil je meer leren over hoe je cognitief sterke kleuters of leerlingen kan uitdagen in jouw klas?
Meld je dan aan voor mijn training ‘cognitief sterke kleuters herkennen en uitdagen’ voor het kleuteronderwijs of ‘cognitief sterke leerlingen herkennen en uitdagen’ vor het lager onderwijs die in oktober wederom van start gaat.
